Ο 2ος Πυλώνας Ασφάλισης στον Κόσμο και την Ελλάδα. Εξελίξεις και Προοπτικές

Του Δρ. Χρήστου Π. Νούνη[1]

 

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) αποτελούν ένα θεσμό που λειτουργεί και αναπτύσσεται με σύμπραξη των κοινωνικών εταιρών, δηλαδή με πρωτοβουλία και συναίνεση των εργοδοτών (επαγγελματικών ομάδων ή ιδιωτικών επιχειρήσεων) και των εργαζομένων σε έναν επαγγελματικό κλάδο ή σε μια μεμονωμένη επιχείρηση. Ουσιαστικά αποτελούν ένα κοινό συμβόλαιο μεταξύ εργοδοτών-εργαζομένων, σε κλαδικό επίπεδο ή σε επίπεδο επιχείρησης, με στόχο την ενίσχυση του συνταξιοδοτικού εισοδήματος.

Παρά το δυσμενές οικονομικό περιβάλλον, λόγω των σωρευτικών επιπτώσεων της κρίσης και της επίδρασης της πανδημίας, η ανάγκη των εργαζομένων για συμπλήρωση των μελλοντικών συντάξεων που προσδοκούν από την εργασία τους επιβάλλει την ενίσχυση του 2ου πυλώνα επαγγελματικής ασφάλισης στη χώρα.

Η σημαντική  αύξηση που παρουσιάζει τα τελευταία έτη ο θεσμός των ΤΕΑ παγκοσμίως και στη χώρα μας, φανερώνει τις προσπάθειες που καταβάλλονται ιδίως μετά το ξέσπασμα της παγκόσμιας κρίσης στην ισχυροποίηση των συνταξιοδοτικών συστημάτων μέσω του καθιερωμένου 2ου πυλώνα. Ο στόχος δεν είναι άλλος από την αποτελεσματική αντιμετώπιση των προκλήσεων που αναδεικνύονται όπως η αύξηση του προσδόκιμου διαβίωσης, η δημογραφική γήρανση, η υπογεννητικότητα και η κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού παγκοσμίως.

 

Παγκόσμιες Τάσεις στα Συνταξιοδοτικά Σχήματα

Το 2019 το παγκόσμιο ΑΕΠ σε τρέχουσες τιμές ήταν 81,69 τρισ. $, με την αξία των περιουσιακών στοιχείων(ενεργητικού) των συνταξιοδοτικών-επαγγελματικών ταμείων παγκοσμίως να αντιστοιχεί στο 56,16% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει ότι περισσότερο από το μισό ΑΕΠ του πλανήτη βρίσκεται τοποθετημένο, ως κεφάλαια υπό διαχείριση, σε συνταξιοδοτικά ταμεία. Πιο συγκεκριμένα, τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία σε συνταξιοδοτικά σχήματα, το 2019 έφτασαν στα 49,2 τρισ. $, από 23 τρισ. $ το 2008, αυξημένα κατά 2,14 φορές! Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ (2020), η συνολική περιουσία των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) του δεύτερου πυλώνα αυξήθηκε ταχύτερα από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) στις περισσότερες χώρες του ΟΟΣΑ. Μάλιστα, μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, 8 από τις 37 χώρες είχαν περιουσιακά στοιχεία στο τέλος του 2019 άνω του 100% της οικονομίας τους, διαθέτουν δηλαδή  αποταμιεύσεις σε συνταξιοδοτικά ταμεία περισσότερο από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών σε ετήσια βάση. Σε χώρες όπως η Ισλανδία, το σωρευτικό ποσό περιουσιακών στοιχείων μπορεί να φαίνεται μικρό (σε όρους USD) συγκριτικά, είναι όμως υψηλό σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της (178% του ΑΕΠ).

Τα υψηλότερα συνολικά περιουσιακά στοιχεία σε συνταξιοδοτικά σχήματα ως ποσοστό του ΑΕΠ τους έχουν η Δανία (219,7% του ΑΕΠ), η Ολλανδία (194,4% του ΑΕΠ), η Ισλανδία (178,2% του ΑΕΠ), ο Καναδάς (159,5% του ΑΕΠ), η Ελβετία (158,7% του ΑΕΠ), οι ΗΠΑ (150,3% του ΑΕΠ), η Αυστραλία (137,5% του ΑΕΠ) και το Ην. Βασίλειο (123,2% του ΑΕΠ). Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ο μέσος όρος του ΟΟΣΑ φτάνει στο 91,5% (βλ. Διάγραμμα 1).

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στην Ευρωζώνη τα περιουσιακά στοιχεία των συνταξιοδοτικών αυτών σχημάτων, έχουν σχεδόν διπλασιαστεί από το 2008 έως το 2019, προσεγγίζοντας τα 3τρισ. ευρώ, αντιπροσωπεύοντας το 25% του ΑΕΠ της Ευρωζώνης το 2019 (από 13% το 2008).

Τέλος, η διεθνής εμπειρία τεκμηριώνει ότι τα επαγγελματικά συνταξιοδοτικά σχήματα (ΤΕΑ) διαδραματίζουν σημαίνοντα και κρίσιμο ρόλο στην μακροπρόθεσμη ανάπτυξη των εθνικών οικονομιών, την χρηματοδότηση σημαντικών επενδύσεων και την παροχή ασφαλών, συμπληρωματικών συνταξιοδοτικών παροχών στα ασφαλισμένα τους μέλη. Ειδικότερα, η Παγκόσμια Ένωση για τις Συντάξεις – World Pension Alliance, στην τελευταία της έκθεση υπολόγιζε ότι το 2018 ο θεσμός του 2ου πυλώνα ασφάλισης, εξυπηρετούσε ασφαλιστικά περισσότερους από 400 εκατομμύρια εργαζομένους και συνταξιούχους μέσω 5.000 τουλάχιστον φορέων με υπο-διαχείριση ενεργητικό της τάξεως των επτά (7) τρισεκατομμυρίων δολαρίων!

 

Η θέση της Ελλάδας Παγκοσμίως

Στην κατάταξη αυτή η χώρα μας είναι ουραγός με το ποσοστό των συνολικών περιουσιακών στοιχείων σε συνταξιοδοτικά σχήματα να προσεγγίζει μόλις το 0,8% του ΑΕΠ. Αναλυτικά τα στοιχεία για τα συνολικά περιουσιακά στοιχεία σε συνταξιοδοτικά σχήματα ως % του ΑΕΠ το 2009 (ή πρώτο έτος με διαθέσιμα στοιχεία) και 2019 (ή πλέον πρόσφατο έτος με διαθέσιμα στοιχεία), για επιλεγμένες χώρες παρουσιάζονται στο Διάγραμμα 1.

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό στοιχείο είναι η σημαντική αύξηση των αποθεματικών των συνταξιοδοτικών ταμείων στη συντριπτική πλειονότητα των χωρών από το 2009 έως και το τέλος του 2019. Η σημαντική αύξηση των αποθεματικών αποτελεί ένα βασικό καταλύτη όχι μόνο για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας και της επάρκειας των συνταξιοδοτικών συστημάτων, αλλά και για την ισχυροποίηση των αναπτυξιακών προοπτικών των οικονομιών και της ευημερίας των πολιτών τους.

Η ισχυροποίηση των πυλώνων ασφάλισης αποτελεί το κυρίαρχο αντίδοτο στις προκλήσεις που επιφέρουν το δημογραφικό πρόβλημα, η υπογεννητικότητα κυρίως στις ανεπτυγμένες οικονομίες και ο κίνδυνος μακροβιότητας. Η αναγκαιότητα του συνδυασμού του αναδιανεμητικού συστήματος με ένα κεφαλαιοποιητικό σύστημα αναγνωρίζεται πλέον από όλους τους φορείς των ανεπτυγμένων κρατών.

Η σημαντική άνθιση του κλάδου των επαγγελματικών ταμείων στη χώρα μας, ο οποίος λειτουργεί συμπληρωματικά της κοινωνικής ασφάλισης (1ου πυλώνα), με τη συνεργασία-σύμπραξη εργοδοτών και εργαζομένων, αποτελούν ένα  αναπόσπαστο κομμάτι του νέου κοινωνικού συμβολαίου που απαιτείται για τη χώρα μας. Πλέον τα κεφάλαια υπό διαχείριση στον 2ο πυλώνα ασφάλισης φτάνουν τα 1,57 δισ. ευρώ, ή 0,84%. ως ποσοστό του ΑΕΠ. Παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των ΤΕΑ αυξήθηκε και εντός του 2020, με το ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων να φτάνει στο 4,1% επί του συνόλου των απασχολουμένων, τα επιτεύγματα του 2ου πυλώνα υστερούν σημαντικά από τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών.

Για τον λόγο αυτό απαιτείται η υιοθέτηση και εφαρμογή μιας ολοκληρωμένης δέσμης κινήτρων για τη μακροχρόνια αποταμίευση των εργαζομένων και την καλλιέργεια εμπιστοσύνης των ασφαλισμένων και ιδίως των νέων, ώστε η χώρα μας να συγκλίνει στο επίπεδο των άλλων ανεπτυγμένων οικονομιών και να μπορέσει να διαχειριστεί τις προκλήσεις και τους κινδύνους που ελλοχεύουν μακροπρόθεσμα για τα συνταξιοδοτικά συστήματα.

 

Αυξάνεται το ενδιαφέρον για ίδρυση νέων ΤΕΑ

Ιδιαίτερα χαρακτηριστικό του μεγάλου ενδιαφέροντος είναι ότι εντός του 2020, δύο νέα ΤΕΑ ήρθαν να προστεθούν στα 19 ΤΕΑ που ξεκίνησαν με το Νόμο 3029/2002 για τη Μεταρρύθμιση Συστήματος Κοινωνικής Ασφάλισης. Τα δύο νέα ΤΕΑ είναι το Τ.Ε.Α. της Ένωσης Θεσμικών Επενδυτών και του Ομίλου της Τράπεζας Πειραιώς. Και τα δύο εκπροσωπούν πολύ σημαντικές επαγγελματικές ομάδες (χρηματοπιστωτικό τομέα) και τομείς της ελληνικής οικονομίας (τραπεζικό).

Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α. (Ελληνική Ένωση Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης-www.eletea.com.gr), η οποία αποτελεί το επίσημο θεσμικό όργανο για την ενιαία εκπροσώπηση των ΤΕΑ στην Ελλάδα, τα εγγεγραμμένα μέλη στα 25 συνολικά εν λειτουργία ΤΕΑ έφτασαν τους 184.769 εργαζομένους το πρώτο εξάμηνο του 2020. Αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των ενεργών ασφαλισμένων σε ΤΕΑ στη χώρα μας έφτασε στο 4,81% του αριθμού των απασχολούμενων και στο 4% του ενεργά οικονομικού πληθυσμού της χώρας.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ο θεσμός ξεκίνησε με το πρώτο ΤΕΑ που ιδρύθηκε για τους εργαζομένους του Υπουργείου Οικονομικών (ΤΕΑ-ΥΠΟΙΚ) το 2004 και ακολούθησαν τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης Οικονομολόγων (ΕΤΑΟ), Προσωπικού ΕΛΤΑ (ΤΕΑ ΕΛΤΑ), των Γεωτεχνικών (ΤΕΑ ΓΕ), Προσωπικού Καζίνο, Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδος (ΤΕΑ-ΕΕΚΕ), Ελληνικού Τμήματος Διεθνούς Ενώσεως Αστυνομικών (ΤΕΑ ΕΤΔΕΑ), Προσωπικού των εταιριών Johnson and Johnson και Janssen-CILAG (ΤΕΑ JandJ/JC) και το ΤΕΑ Interamerican.

Το 2013 με την Υπουργική Απόφαση Φ. 51020/5352/121/21.2.2013, στο θεσμό του ανεξάρτητου 2ου Πυλώνα ενσωματώθηκαν με τη μορφή των Νομικών Προσώπων Ιδιωτικού Δικαίου  και τα τέσσερα ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης, το Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων (ΤΕΑ-ΕΑΠΑΕ), των Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών (ΤΕΑ ΥΦΕ), Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων (ΤΕΑ ΥΕΤ) και το Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών (ΕΤΕΑ ΠΕΠ). Τα επόμενα χρόνια ακολούθησε η ίδρυση και άλλων ΤΕΑ προαιρετικής ασφάλισης, όπως το ΤΕΑ Ιατρικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης, ΤEA ACCENTURE, Αστικών Συγκοινωνιών Π.Α.Σ.Ι.Α.Λ. & Ε.Α., του Ομίλου Τσάκου, της Interlife ΑΕΕΓΑ, της ΒetaCAE Systems και του Ομίλου των Ελληνικών Χρηματιστηρίων.

Ο 2ος Πυλώνας Επαγγελματικής Ασφάλισης στην Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική ανάπτυξη στη χώρα μας την τελευταία πενταετία, παρά την παρατεταμένη κρίση και την παγκόσμια αβεβαιότητα λόγω των επιπτώσεων της πανδημίας. Πιο συγκεκριμένα, το 2019 ιδρύθηκανπέντε νέα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) και το 2020 άλλα δύο. Αναλυτικά η ιστορική εξέλιξη του 2ου πυλώνα στην Ελλάδα παρουσιάζεται στο Διάγραμμα 2, όπου παρουσιάζονται τα 25 ΤΕΑ που λειτουργούν σήμερα στην αγορά της επαγγελματικής ασφάλισης.

Διάγραμμα 2: Εξελικτική πορεία δημιουργίας ΤΕΑ στην Ελλάδα (2004-2020)

 

Όσον αφορά την επενδυτική διαχείριση των ΤΕΑ στη χώρα μας, οι ανεξάρτητες διοικήσεις των ΤΕΑ και οι διαχειριστές, με την αρωγή και ενεργό συμμετοχή των εργοδοτών και των εργαζομένων, έχουν επιτύχει πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα σε όρους αποδόσεων. Πιο συγκεκριμένα, στο Διάγραμμα 3 παρουσιάζονται οι ετήσιες επενδυτικές αποδόσεις Ελληνικών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), για την περίοδο 2011-2019. Η απόδοση τους το 2019 έφτασε κατά μέσο όρο στο 10,7%. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της αποτελεσματικής διαχείρισης είναι ότι σε μια χαμένη δεκαετία για την ελληνική οικονομία, ο μέσος όρος ετήσιων επενδυτικών αποδόσεωντων Ελληνικών Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ), έφτασε στο 4,9%κατά την περίοδο 2011-2019.Τα αποτελέσματα αυτά κρίνονται ιδιαίτερα ικανοποιητικά για όλο τον κλάδο, δεδομένων των συνθηκών που επικρατούν στις παγκόσμιες αγορές, όπως τα ιδιαίτερα χαμηλά επιτόκια και η υψηλή οικονομική αβεβαιότητα. Αλλά και η εμπειρία των επενδυτικών επιδόσεων από τα άνω των 155.000 επαγγελματικών ταμείων που λειτουργούν εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι εξίσου θετική για τα ασφαλισμένα τους μέλη, καθώς σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (ΕΙΟPA), κατά την περίοδο 2004-2018 η μέση ετήσια απόδοση των υπό διαχείριση αποθεματικών τους ήταν 4,7%.

Πλέον τα κεφάλαια υπό διαχείριση στην Ελλάδα φτάνουν τα 1,57 δισ. ευρώ, ή 0,84% ως  ποσοστό του ΑΕΠ. Παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των ΤΕΑ αυξήθηκε και εντός του 2020, με το ποσοστό κάλυψης των εργαζομένων να φτάνει στο 4,1% επί του συνόλου των απασχολουμένων, τα επιτεύγματα του 2ου πυλώνα υστερούν σημαντικά από τα αντίστοιχα άλλων ευρωπαϊκών χωρών. Λόγω της επίδρασης της πανδημίας στις διεθνείς αγορές και την παγκόσμια αβεβαιότητα για την ύφεση των οικονομιών το πρώτο εξάμηνο η αξία υποχώρησε ελαφρώς κατά 2,5% στα 1,534 δισ. ευρώ. Η συνολική αύξηση του ενεργητικού των ελληνικών ΤΕΑ για την περίοδο 2015 έως και το πρώτο εξάμηνο του 2020 άγγιξε σε ποσοστό το 35,1%, σύμφωνα με τα στοιχεία της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής και της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς (Διάγραμμα 4).

Η τρέχουσα συγκυρία φαίνεται να ευνοεί σημαντικά το θεσμό, ωστόσο, τα σημαντικά στοιχεία που εμπνέουν την εμπιστοσύνη των κοινωνικών εταίρων για τη μεταστροφή τους προς τον 2ο ασφαλιστικό πυλώνα, είναι η μη κερδοσκοπική τους φύση, το αυστηρό θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας, οι επαγγελματικοί και διαφανείς κανόνες διαχείρισης των αποθεματικών και το συνολικό πλαίσιο λειτουργίας που στοχεύει στη μεγιστοποίηση της ανταποδοτικότητας εισφορών-παροχών και τη διασφάλιση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος.

Η ισχυροποίηση του 2ου συμπληρωματικού πυλώνα και η εμπιστοσύνη που δείχνουν στο θεσμό, όλο και περισσότερες επαγγελματικές ομάδες και μεγάλες κυρίως επιχειρήσεις, αποτελεί μια σταθερή βάση για την επικείμενη ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Η ασφαλιστική μεταρρύθμιση, όπως περιγράφτηκε στην Έκθεση της Επιτροπής Πισσαρίδη, με την υιοθέτηση του συστήματος των τριών πυλώνων, φαίνεται ότι ξεκίνησε να διαρθρώνεται και να παγιοποιείται ως αποτέλεσμα της ανάγκης των εργαζομένων για μεγαλύτερα ποσοστά αναπλήρωσης των συντάξεων, καλύτερη διαφοροποίηση και κεφαλαιοποίηση των εισφορών τους.

Παράλληλα, η αξιοπιστία του θεσμού στηρίζεται στην μη κερδοσκοπική του φύση, στον πλήρη διαχωρισμό του Ταμείου από κάθε χρηματοδοτούσα επιχείρηση, επομένως στην ανεξαρτησία τους, στα αυστηρά κριτήρια στελέχωσης είτε των διοικήσεων είτε των επενδυτικών επιτροπών των Ταμείων, καθώς επίσης και στην ενεργό  συμμετοχή  εκπροσώπων των εργαζομένων, για την βέλτιστη προάσπιση των μακροπρόθεσμων συμφερόντων τους. Οι δομές είναι σχεδιασμένες με σκοπό να περιορίσουν τους επενδυτικούς και λειτουργικούς κινδύνους στο πλαίσιο  των στόχων και του προφίλ των υποχρεώσεων των ΤΕΑ, ενώ η ανεξαρτησία των διοικήσεων διασφαλίζει τον περιορισμό του πολιτικού κινδύνου. Εγγύηση για την αποτελεσματική λειτουργία του συστήματος και τη διασφάλιση των εισφορών των εργαζομένων αποτελεί η αυστηρή τριπλή εποπτεία που διεξάγεται από το Υπουργείο Εργασίας & Κοινωνικών Υποθέσεων (Διεύθυνση Επαγγελματικής Ασφάλισης-αδειοδότηση ΤΕΑ), την Εθνική Αναλογιστική Αρχή για την διαχείριση των αναλογιστικών κινδύνων και την Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς για τον έλεγχο των επενδυτικών κινδύνων.

 

Προοπτικές

Τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης στην Ελλάδα είναι φανερό ότι διάγουν μία ανοδική φάση την τελευταία πενταετία καθώς πολλά νέα ταμεία έχουν αδειοδοτηθεί και λειτουργούν αποτελεσματικά το συγκεκριμένο διάστημα ενώ αρκετά ταμεία τελούν σε τελική φάση αδειοδότητης από τις αρμόδιες εποπτικές αρχές.

Κρίσιμο ρόλο στην περαιτέρω ενδυνάμωση του 2ου πυλώνα ασφάλισης αναμένεται να διαδραματίσουν τόσο η βελτίωση του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου λειτουργίας τους μέσω της εξειδίκευσης και έκδοσης στο επόμενο χρονικό διάστημα της δευτερογενούς νομοθεσίας που απορρέει από την ενσωμάτωση της 2ης Ευρωπαϊκής Οδηγίας για τα επαγγελματικά ταμεία από το Υπουργείο Εργασίας, όσο και οι δρομολογούμενες μεταρρυθμιστικές πρωτοβουλίες στο Ασφαλιστικό εντός του 2021 από την Κυβέρνηση με την εισαγωγή κεφαλαιοποιητικών στοιχείων στον 1ο Δημόσιο, Κοινωνικό Πυλώνα Ασφάλισης και δη στο κομμάτι της Επικουρικής Ασφάλισης.

Σε κάθε περίπτωση, σημαίνοντα ρόλο στη διάδοση του θεσμού της επαγγελματικής ασφάλισης, της φιλοσοφίας λειτουργίας του και των καταγεγραμμένων ωφελειών που αυτός παράγει για τους συμμετέχοντες ασφαλισμένους και τις εθνικές οικονομίες σε παγκόσμιο επίπεδο, αναμένεται να διαδραματίσει η επικοινωνία του στην κοινή γνώμη από τους αρμόδιους φορείς (Κυβέρνηση, πολιτικό σύστημα, κοινωνικοί εταίροι, επαγγελματικοί φορείς, εκπαιδευτικό σύστημα κ.ά.).

Η τρέχουσα συγκυρία με την επικείμενη ασφαλιστική μεταρρύθμιση και την ανάδειξη της σημασίας της παράλληλης λειτουργίας των κεφαλαιοποιητικών πυλώνων σε ένα πολύ-πυλωνικό Ασφαλιστικό Σύστημα με αιχμή τον Διανεμητικό 1ο πυλώνα (Ελλάδα) και τη δυνατότητα αξιοποίησης πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης για την αναγκαία συνοδευτική εκπαιδευτική και επικοινωνιακή στρατηγική, φαντάζει ιδανική για την προώθηση και περαιτέρω ενίσχυση της επαγγελματικής ασφάλισης.

Η ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α., υπηρετώντας καθημερινά τον στόχο της διάδοσης του θεσμού των επαγγελματικών ταμείων, θα ξεδιπλώσει το νέο έτος επιθετική στρατηγική προς αυτήν την κατεύθυνση με δράσεις και ενέργειες που θα αναδεικνύουν τη σημασία του 2ου Πυλώνα και θα επεκτείνονται έως την χάραξη Εθνικής Στρατηγικής για την Ανάπτυξη της Επαγγελματικής Ασφάλισης στην χώρα μας.

 

Διάγραμμα 1: Συνολικά Περιουσιακά Στοιχεία σε συνταξιοδοτικά σχήματα ως % του ΑΕΠ, το 2009 (ή πρώτο έτος με διαθέσιμα στοιχεία) και 2019 (ή πλέον πρόσφατο έτος με διαθέσιμα στοιχεία)

 

 

 

 

 

[1] Ο Χρήστος Π. Νούνης είναι Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΕΛ.Ε.Τ.Ε.Α.) και Πρόεδρος του Δ.Σ. του Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης του Υπουργείου Οικονομικών (Τ.Ε.Α.-ΥΠ.ΟΙΚ.)

 

Share this post on: