Η επίκληση των ηθικά, περιβαλλοντικά και κοινωνικά υπεύθυνων επενδύσεων (ethically, environmentally and socially responsible investments) τις τελευταίες δύο δεκαετίες μπορεί να αντιπαραβληθεί με το χωρίς περιορισμούς επενδυτικό χαρτοφυλάκιο στην σύγχρονη χρηματοοικονομική θεωρία, το οποίο θεωρείται ως η καλύτερη επιλογή για έναν επενδυτή που επιθυμεί να διαθέσει κεφάλαια προς επένδυση.

Οι ηθικές και περιβαλλοντικά και κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις έχουν εν μέρει υποβοηθηθεί από τις χρηματοοικονομικές κρίσεις (π.χ., την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση) και από οικονομικά σκάνδαλα (π.χ. Enron).

Τα τελευταία έτη, η  υιοθέτηση των κριτηρίων ESG, στην επιλογή επενδυτικών τοποθετήσεων αποτελεί διεθνώς μια ταχέως ανερχόμενη τάση. Τα κριτήρια αυτά είναι Περιβαλλοντικά (Environmental), Κοινωνικά (Social) και Εταιρικής Διακυβέρνησης (Governance). Περιλαμβάνουν ένα σύνολο προτύπων σχετικά με τη λειτουργία των εταιρειών που μπορούν να χρησιμοποιήσουν οι επενδυτές και οι διαχειριστές χαρτοφυλακίων στην επιλογή πιθανών χρηματιστηριακών επενδύσεων.

Τα κριτήρια ESG αναφέρονται σε:
1.     Περιβαλλοντικούς παράγοντες, όπως αποδεικνύεται από τις προσπάθειες μιας εταιρείας να αντιμετωπίσει την κλιματική αλλαγή μειώνοντας τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων, τη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κ.λπ.
2.    Κοινωνικούς παράγοντες, όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα εργασιακά πρότυπα, τη παράνομη παιδική εργασία και την τήρηση των κανονισμών υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας, και
3.    Εταιρική διακυβέρνηση. Η τελευταία ασχολείται με την ηγεσία της εταιρείας, την επιχειρηματική ηθική, τις αμοιβές των εκτελεστικών στελεχών, τις εργασιακές σχέσεις, τους εσωτερικούς ελέγχους, τη διαφάνεια, τη διαφθορά και τα δικαιώματα των μετόχων. Επιτρέποντας μη οικονομικά χαρακτηριστικά να επηρεάζουν τις επενδύσεις, η επιστημονική έρευνα έχει δείξει ότι οι κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις (SRI – socially responsible investment) προσφέρουν οφέλη, όπως ανώτερη απόδοση, χαμηλότερο κίνδυνο κατά τη διάρκεια οικονομικών κρίσεων, διαχείριση φήμης, και πνευματική ηρεμία.

Η αξιοσημείωτη άνοδο των επενδύσεων ESG αποδεικνύεται από το γεγονός ότι οι έχουν αυξηθεί παγκοσμίως πάνω από 34% από το 2016, σύμφωνα με την Global Sustainable Investment Alliance (GSIA), με περισσότερα από 30 τρισεκατομμύρια δολάρια συνολικά περιουσιακά στοιχεία υπό διαχείριση στις αρχές του 2018.

Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Ταμείο Βιώσιμων Επενδύσεων (EUROSIF- European Sustainable Investment Fund), τις τελευταίες δύο δεκαετίες υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις αποτελούν μια από τις κυριότερες κατηγορίες περιουσιακών στοιχείων (asset class) ως προς τη διαχείριση ευρωπαϊκών κεφαλαίων, ενώ η διαχείριση χαρτοφυλακίων με κριτήρια ESG έχει αυξηθεί κατά 60%., η οποία παραμένει μακράν η προτιμώμενη στρατηγική. Επιπλέον, τα αμοιβαία κεφάλαια που ακολουθούν ESG κριτήρια έχουν προσελκύσει ρεκόρ καθαρών εισροών τα τελευταία χρόνια. Η Ευρώπη παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συγκέντρωση
περιουσιακών στοιχείων ESG παγκοσμίως, συνολικά 14,1 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2018, ακολουθούμενη από τις ΗΠΑ με 12 τρισεκατομμύρια δολάρια. Στις ΗΠΑ παρατηρείται μια αύξηση κατά 38% από το 2016. Η Ιαπωνία είναι η τρίτη μεγαλύτερη αγορά βιώσιμων επενδύσεων μετά την Ευρώπη και τις ΗΠΑ, με τα διαχειριζόμενα περιουσιακά στοιχεία να αυξάνονται από 3% σε 18% κατά την ίδια περίοδο. Οι κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις  αυξήθηκαν επίσης κατά 42% κατά την περίοδο 2016-2018 στον Καναδά και αντιπροσωπεύουν το ήμισυ του συνολικού υπό διαχείριση ενεργητικού της χώρας. Η Αυστραλία διαθέτει επίσης υψηλό ποσοστό βιώσιμων περιουσιακών στοιχείων (sustainable assets) σε σχέση με το σύνολο των υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων.

Οι κοινωνικά υπεύθυνες επενδύσεις  μαζί με τις ηθικές επενδύσεις που συμμορφώνονται με ισλαμικούς ή με τη Σαρία δείκτες μετοχών, θεωρούνται ως μια εναλλακτική μορφή επένδυσης (alternative asset) και, συγκεκριμένα, μια μορφή ηθικής χρηματοδότησης. Επίσης, η ταχεία ανάπτυξη της ηθικής χρηματοδότησης (ethical finance) έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον από επαγγελματίες επενδύσεων και
ακαδημαϊκούς. Παρόλο που υπάρχει εκτενής ακαδημαϊκή έρευνα σχετικά με την μεταφορά κινδύνων και την μετάδοση (contagion) κρίσεων και οικονομικών διαταραχών μεταξύ των ισλαμικών και των συμβατικών επενδύσεων, καθώς και για την απόδοση των SRI και των συμβατικών επενδύσεων, η διασύνδεση των SRI δεν έχει διερευνηθεί διεξοδικά.

Στο πλαίσιο αυτό, η ερευνητική ομάδα του ΚΕΜΕΧ σε μια πρόσφατη επιστημονική έρευνα που δημοσιεύθηκε σε έγκυρο περιοδικό (“The static and dynamic connectedness of environmental, social, and governance investments: International evidence”, Economic Modelling, 93, 2020, pp. 112-124), διερεύνησε την διασύνδεση (connectedness) μεταξύ δεικτών μετοχών ESG. Χρησιμοποίησε ένα ολοκληρωμένο σύνολο δεδομένων που εκτείνεται τα τελευταία 12 χρόνια, αφορά 10 μεγάλες παγκόσμιες αγορές ESG και καλύπτει τέσσερις οικονομικές κρίσεις – την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, την Ευρωπαϊκή κρίση δημόσιου χρέους, την πετρελαϊκή κρίση και  την πανδημία COVID-19. Δεδομένου ότι οι αγορές που υιοθετούν κριτήρια ESG έχουν χαρακτηριστεί από συνεχείς διακυμάνσεις κατά την τελευταία δεκαετία, εντοπίσαμε εάν συγκεκριμένοι παγκόσμιοι παράγοντες κινδύνου (global risk factors) θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως δίαυλοι μετάδοσης σοκ μεταξύ των ESG μετοχικών δεικτών, με τον ίδιο τρόπο που επηρεάζουν τους συμβατικού μετοχικούς δείκτες, και πώς αυτός ο μηχανισμός εξελίχθηκε με την πάροδο του χρόνου.

Η ανάλυσή μας με την χρήση προηγμένων οικονομετρικών τεχνικών προσφέρει πολύτιμη πληροφόρηση για επενδυτές, χρηματιστές και διαχειριστές χαρτοφυλακίου όσον αφορά το κατά πόσον μπορεί να επιτευχθεί διαφοροποίηση χαρτοφυλακίου (portfolio diversification) μεταξύ των δεικτών μετοχών της ESG κατά τη διάρκεια κρίσεων. Επιπλέον, τα αποτελέσματα που προσφέρει ενδιαφέρουν τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, διότι η σχέση μεταξύ των μετοχικών δεικτών ESG πρέπει να λαμβάνεται υπόψη σε περιόδους κρίσεων, όπου η οικονομική σταθερότητα είναι το ζητούμενο.

Θεωρούμε επίσης ότι τα αποτελέσματα της συγκεκριμένης μελέτης και γενικότερα της ερευνητικής δραστηριότητας του ΚΕΜΕΧ στο πεδίο των Εναλλακτικών Επενδύσεων (Alternative Investments) υπηρετούν τον στόχο του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού για την δημιουργία μιας νέας γενιάς ενημερωμένων και χρηματοοικονομικά υπεύθυνων πολιτών. Μιας κοινωνίας όπου οι πολίτες σε κάθε φάση της ζωής τους να μπορούν να λαμβάνουν τις βέλτιστες και κοινωνικά υπεύθυνες αποφάσεις για την αποτελεσματική διαχείριση των χρημάτων τους. Πιο συγκεκριμένα, η μελέτη μας διερευνά τη διασύνδεση (connectedness) και το φαινόμενο της μετάδοσης οικονομικών διαταραχών (spillover effects) σε διάφορους μετοχικούς δείκτες που περιλαμβάνουν εταιρείες με την υψηλότερη απόδοση ESG για την περίοδο 1/10/2007-15/04/2020. Το δείγμα μας αποτελείται από τις καθημερινές τιμές κλεισίματος των δεικτών MSCI ESG Leaders για 10 ανεπτυγμένες και αναδυόμενες αγορές μετοχών: ΗΠΑ, Αυστραλία, Καναδάς, Κίνα, Ευρώπη, Ινδία, Ιαπωνία, Ρωσία, Νότια Αφρική και Ηνωμένο Βασίλειο. Οι επιλεγμένοι δείκτες επενδύουν στις πιο σημαντικές αγορές ESG όσον αφορά το βάθος και το εύρος, και αντιπροσωπεύουν ένα υψηλό ποσοστό κοινωνικά υπεύθυνων επενδύσεων της παγκόσμιας κεφαλαιοποίησης της αγοράς. Επιπλέον,  αμβάνονται υπόψη ένα σύνολο μακροοικονομικών και χρηματοοικονομικών μεταβλητών, συμπεριλαμβανομένου του είκτη  μεταβλητότητας VIX (Implied Volatility Index), του δείκτη αβεβαιότητας οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ (EPU -US Economic Policy Uncertainty index), της διεθνούς τιμής του αργού πετρελαίου και των μεταβολών στην απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ, προκειμένου να εντοπιστούν πιθανά κανάλια μετάδοσης μεταξύ των αγορών ESG. Αυτές οι μεταβλητές αντιπροσωπεύουν γνωστούς δείκτες αβεβαιότητας στα χρηματιστήρια και αντικατοπτρίζουν ενδεχόμενες διακυμάνσεις στο παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα κατά τη διάρκεια περιόδων κρίσης.

Η ανάλυσή μας βρίσκει σημαντικές επιπτώσεις μεταξύ των δεικτών MSCI ESG Leaders και των επιλεγμένων μακροοικονομικών και χρηματοοικονομικών μεταβλητών καθ 'όλη τη διάρκεια του δείγματος. Σε γενικές γραμμές, η συνολική διασυνδεσιμότητα παρουσιάζει ένα στατικό μοτίβο κατά την εξεταζόμενη περίοδο.

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια δύο υποπεριόδων – από τα μέσα του 2011 έως τα μέσα του 2013 και τα μέσα του 2015 έως τα τέλη του 2017 – που χαρακτηρίζονται από οικονομικές διαταραχές στην Ευρωζώνη, η σύνδεση μεταξύ των ESG μετοχών αποκτά δυναμικό χαρακτήρα. Αυτό συνεπάγεται ότι τα μεγάλα οικονομικά και χρηματοοικονομικά σοκ διατήρησαν την αστάθεια των ESG αγορών σε υψηλά επίπεδα. Το ίδιο ισχύει και για το ξέσπασμα του COVID-19 (Φεβρουάριος 2020- Απρίλιος 2020), κατά τη διάρκεια του οποίου η συνολική διασύνδεση μεταξύ των ESG δεικτών του δείγματός μας εμφανίζει αύξηση κατά περίπου 30%. Αυτά τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι οι υπό εξέταση αγορές είναι στενά συνδεδεμένες. Οι βασικοί παίκτες στις κεφαλαιαγορές της ESG – ιδίως στις ΗΠΑ, τον Καναδά, την Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο – μεταδίδουν διαταραχές ως καθαροί πομποί σε άλλες αγορές, ενώ η Ιαπωνία, η Κίνα και η Ινδία θεωρούνται καθαροί δέκτες αφού επηρεάζονται από τις ανεπτυγμένες χώρες. Τέλος, ο δείκτης μεταβλητότητας VIX αναδεικνύεται ως το κυριότερο κανάλι μεταδοτικότητας των σοκ στις αγορές που συμμορφώνονται με τα ESG κριτήρια.

 

*Άρθρο του κύριου Δημήτριου Καινούργιου, Αναπλ. Καθηγητή Χρηματοοικονομικής, Διευθυντή του Κέντρου Μελετών & Εκπαίδευσης Χρηματοοικονομικής (ΚΕΜΕΧ), ΕΚΠΑ

και του κύριου Σπύρου Παπαθανασίου, Επίκ. Καθηγητή, Μέλος του ΚΕΜΕΧ, ΕΚΠΑ

 

Share this post on: