Άρθρα

Φήμες, στερεότυπα και συναισθήματα επηρεάζουν τον εγκέφαλο και οδηγούν συχνά στη λήψη λανθασμένων αποφάσεων. Η κυβέρνηση είναι αντιμέτωπη με τον εαυτό της προσπαθώντας να βγει από την κρίση.

Πώς λαμβάνει αποφάσεις το “μαύρο κουτί” του εγκεφάλου; Ποιος είναι ο ρόλος των στερεοτύπων (stereotypes), των συναισθημάτων (emotions), των φημών (rumors), του θορύβου (noise) στις επιχειρηματικές, επενδυτικές και πολιτικές αποφάσεις; Πώς και γιατί δημιουργούνται οι κρίσεις;

Στα ερωτήματα αυτά απαντά η πρωτοποριακή επιστήμη της διαδικασίας λήψης χρηματοοικονομικών αποφάσεων, γνωστή ως Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική (Behavioral Finance).

Αν θεωρήσουμε τον ανθρώπινο εγκέφαλο σαν ένα μαύρο κουτί (black box) που λαμβάνει πληροφορίες και δεδομένα, τότε θα μπορούσαμε να τον παρομοιάσουμε με έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή, αλλά πολύ βασικό υπολογιστή με περιορισμένες υπολογιστικές ικανότητες και αμφισβητούμενη ικανότητα ουσιαστικής μάθησης μέσα στον χρόνο.

Η αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης παγκοσμίως θα μπορούσε να ήταν διαφορετική αν όλοι οι εμπλεκόμενοι εφάρμοζαν εγκαίρως έναν χρηματοοικονομικό σχεδιασμό. Τι «απαιτεί». Η περίπτωση της Ελλάδας.

Η συνετή, αλλά ιδίως η αποτελεσματική διαχείριση των πόρων μιας κοινωνίας είναι ιδιαίτερης σπουδαιότητας όχι μόνον για τους συμμετέχοντες σε αυτήν, αλλά κυρίως για τις επόμενες γενεές.

Η πρόσφατη χρηματοπιστωτική κρίση στις ΗΠΑ, η κρίση χρέους που έπληξε κυρίως τις περιφερειακές οικονομίες της ευρωζώνης αλλά και πιο συγκεκριμένα η μοναδική στα παγκόσμια χρονικά περίπτωση της Ελλάδας αναδεικνύουν την ορθότητα του προηγούμενου ισχυρισμού.

Σήμερα περισσότερο από ποτέ και έπειτα από αλλεπάλληλα σφάλματα που διέπραξαν οι συμμετέχοντες στις αγορές αναδεικνύεται η αναγκαιότητα του χρηματοοικονομικού σχεδιασμού (financial planning).

Καθοριστικό ρόλο στην πρόσφατη παγκόσμια οικονομική κρίση έπαιξε ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός των πολιτών, τονίζει ο Καθηγητής Νικόλαος Δ. Φίλιππας. Οι συνέπειες. Αναγκαία η διά βίου μάθηση.

Μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις στις δυτικές κοινωνίες τον 21ο αιώνα είναι η επιμόρφωση των πολιτών για τη λήψη κατάλληλων χρηματοοικονομικών αποφάσεων.

Σύμφωνα με πρόσφατες εμπειρικές μελέτες, ο χρηματοοικονομικός αναλφαβητισμός (financial illiteracy) αποτελεί ένα οξύ κοινωνικό πρόβλημα, καθώς οι περισσότεροι πολίτες έχουν σχετική ή ακόμα και πλήρη ανεπάρκεια γνώσεων για βασικές χρηματοοικονομικές έννοιες και εργαλεία.

Αλαζονεία και διάφορες μανίες είναι αρχέγονα ένστικτα που είχαν υποτιμηθεί καθώς είναι συχνά υπεύθυνα για οικονομικές καταστροφές. Πρέπει όμως πλέον να λαμβάνονται σοβαρά υπ’ όψιν στη χάραξη οικονομικής πολιτικής.

Για περισσότερα από 50 χρόνια η χρηματοοικονομική θεωρία βασιζόταν στην υπόθεση ότι οι επενδυτές συμπεριφέρονται ορθολογικά (rational investors) και πως οι αγορές είναι αποτελεσματικές (efficient markets).

Οι αλλεπάλληλες κρίσεις και οι διαμορφωθείσες φούσκες (bubbles) έδειξαν τους περιορισμούς της θεωρίας αυτής. Ως αποτέλεσμα, τα τελευταία χρόνια, ερευνητές της ψυχολογίας ανακάλυπταν ότι οι άνθρωποι συμπεριφέρονται μη ορθολογικά. Γνωστικά λάθη και συναισθήματα οδηγούν σε λανθασμένες επενδυτικές επιλογές.

Όπως στη ζωή, έτσι και στις επενδύσεις κάποια λάθη μπορεί να αποδειχθούν καταστροφικά. Ποια είναι τα επτά πιο σημαντικά σφάλματα που διαπράττουν οι μικροεπενδυτές. Γράφει ο Νικόλαος Δ. Φίλιππας.

Δε θα ήταν υπερβολή να ισχυριστεί κάποιος ότι η κρίση του 2007-08 αλλά και η σημερινή εγχώρια και διεθνής κατάσταση οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε σφάλματα αξιωματούχων των κυβερνήσεων και ανώτατων τραπεζικών στελεχών και άλλων χρηματοοικονομικών οργανισμών.

Η πολυπλοκότητα της λειτουργίας του χρηματοοικονομικού συστήματος και των παραγόντων που επηρεάζουν τις αγορές και η ασύμμετρη πληροφόρηση οδηγούν τους μικροεπενδυτές σε αλλεπάλληλα σφάλματα και πολλές φορές σε συντριπτικές απώλειες.