Γεώργιος Πάνος

Καθηγητής Χρηματοοικονομικής Adam Smith Business School

Πανεπιστήμιο Γλασκόβης

Στις 12 Φεβρουαρίου 2020, το περιοδικό Forbes δημοσίευσε τη λίστα των 50 πιο καινοτόμων επιχειρήσεων χρηματοοικονομικής τεχνολογίας (FinTech). Η ανάγνωση της λίστας των αμερικανικών εταιριών/εφαρμογών, καταδεικνύει την ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα παρατήρηση ότι τουλάχιστον 12 από τις 50 πιο καινοτόμες επιχειρήσεις Fintech δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο χώρο της προσωπικής χρηματοοικονομικής.

Αξίζει να σημειωθεί ότι και άλλες ακόμα εταιρίες στη λίστα, π.χ. η Addepar που ταξινομείται διαφορετικά, έχουν δραστηριότητες συναφείς με την προσωπική χρηματοοικονομική που χρειάζονται δεξιότητες και πρόνοια για το χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό. Η ειδικότερη παρατήρηση των εταιριών καταδεικνύει ότι ξεκίνησαν με στόχο να καλύψουν κενά στην τραπεζική και επενδυτική αγορά. Εξειδικεύονται σε συγκεκριμένα προϊόντα που είναι συναφή με στόχους υπεύθυνης τραπεζικής. Παρόλα αυτά δεν έχουν εξειδικεύσει το κομμάτι της χρηματοοικονομικής εκπαίδευσης των διαδικτυακών χρηστών, και αυτό ‒ αν μείνει άνευ επιμέλειας ‒ ενδέχεται να εξελιχθεί σε τροχοπέδη στην βελτίωση της ευημερίας των καταναλωτών δια εφαρμογών χρηματοοικονομικής τεχνολογίας.

1. Με 6,8 εκατομμύρια χρήστες, η εταιρία Acorn αποτελεί μια τεχνολογική εφαρμογή/πλατφόρμα, που με μία χρέωση $1 το μήνα αναλαμβάνει να μετακινήσει τα ρέστα από τις αγορές με χρεωστική και πιστωτική κάρτα σε πακέτα διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων. Με λίγο μεγαλύτερες χρεώσεις μετακινεί τη διαφορά από τα ρέστα των αγορών σε συνταξιοδοτικά πακέτα. Η εταιρία προσθέτει στο μενού της ολοένα και περισσότερες αποταμιευτικές και επενδυτικές εφαρμογές βασισμένες στην αυτόματη παρακράτηση μικροποσών από τα ρέστα των αγορών.
2.
Η εταιρία Affirm δραστηριοποιείται στην αγορά διαδικτυακών καταναλωτικών δανείων και συνεργάζεται με περισσότερες από 4,000 ιστοσελίδες, όπως οι Casper, Expedia, The RealReal, Walmart and Wayfair. Το 2019 συνέβαλε στη χορήγηση δανείων $4 δισεκατομμυρίων. Προσφέρει άμεσα δάνεια με σταθερό επιτόκιο κατά την ολοκλήρωση μιας διαδικτυακής αγοράς στις σελίδες που συμμετέχουν. Τα δάνεια είναι βραχείας διάρκειας, δηλαδή 3, 6, και 12 μηνών, χωρίς χρεώσεις διαμεσολάβησης και με ετήσιο επιτόκιο μεταξύ 10% και 30%. Το επιτόκιο βασίζεται στα προσωπικα δεδομένα του καταναλωτή, όπως την καταγεγραμμένη πιστοληπτική ικανότητα. Κάποιες συνεργαζόμενες ιστοσελίδες παρέχουν δάνεια με 0% επιτόκιο.
3. Η διαδικτυακή τράπεζα
Chime δίνει λογαριασμούς όψεως χωρίς χρέωση, με την επιλογή της στρογγυλοποίησης ποσών αγορών και καταθέσεων και την αυτόματη κατάθεση από τα ρέστα σε αποταμιευτικό λογαριασμό. Η αποκλειστικά – μέσω κινητού – διαδικτυακή τράπεζα προσφέρει χρεωστική κάρτα, δυνατότητα υπερανάληψης χωρίς χρέωση μέχρι $100 και πρόσβαση σε μισθοδοσίες κατά 2 ημέρες νωρίτερα.
4. Η εταιρία
Credit Karma έχει περίπου 100 εκατομμύρια χρήστες στις ΗΠΑ, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο. Δραστηριοποιείται στο χώρο της προσωπικής συμβουλευτικής για την αγορά πιστωτικών καρτών, προσωπικών δανείων, δανείων κατοικίας και αγοράς αυτοκινήτου, καθώς και ασφάλισης αυτοκινήτου. Χρεώνει τέλη παραπομπής πελατών στους παρόχους δανείων και ασφάλισης. Παρέχει δωρεάν υπηρεσίες επιβεβαίωσης και παρακολούθησης πιστοληπτικής ικανότητας και πιο πρόσφατα προσέθεσε στο μενού υπηρεσιών της τις φορολογικές δηλώσεις, καθώς και αποταμιευτικούς λογαριασμούς υψηλής απόδοσης.

Πίνακας 1

Η λίστα των 50 πιο καινοτόμων επιχειρήσεων χρηματοοικονομικής τεχνολογίας του Forbes

Εταιρία

Κλάδος

Κεφάλαιο (εκατ.)

Αποτίμηση (εκατομμύρια)

Acorns Personal Finance

$257

$860

Addepar Wall Street & Enterprise

$240

$500

Affirm Personal Finance

$800

$2.900

Axoni Blockchain & Bitcoin

$59

$171

Behavox Wall Street & Enterprise

$20

$300

Better.com Real Estate

$254

$610

Betterment Investing

$275

$800

Brex B2B Lending

$315

$2.600

Cadre Real Estate

$133

$800

Carta Wall Street & Enterprise

$448

$1.700

Chainalysis Blockchain & Bitcoin

$45

$266

Chime Personal Finance

$805

$5.800

Coinbase Blockchain & Bitcoin

$525

$8.100

Credit Karma Personal Finance

$869

$4,000

Dave Personal Finance

$76

$1.200

Divvy Homes Real Estate

$163

$163

Ethos Insurance

$107

$450

Everledger Blockchain & Bitcoin

$20

$100

Fattmerchant Payments

$18

$140

Finix Payments

$55

Hippo Insurance Insurance

$209

$1.000

iCapital Network Investing

$80

$700

Insurify Insurance

$30

Kabbage B2B Lending

$489

$1.200

Kindur Investing

$11

$35

Lemonade Insurance

$480

$2.100

Lively Personal Finance

$42

$112

MakerDAO Blockchain & Bitcoin

$63

$500

Marqeta Payments

$378

$1.900

MoneyLion Personal Finance

$207

$630

Next Insurance Insurance

$381

>$1.000

Nova Credit Personal Finance

$65

Opendoor Real Estate

$1.300

$3.800

Payoneer Payments

$270

$1.000

Plaid Payments

$310

$5.300

Plastiq Payments

$140

$700-800

Propel Personal Finance

$18

$55

Ripple Blockchain & Bitcoin

$293

Roofstock Real Estate

$133

$550

Root Insurance Insurance

$528

$3.650

Stash Investing

$192

$585

States Title Real Estate

$107

Stripe Payments

$1.000

$35.000

Tala Personal Finance

$200

$800

Tally Personal Finance

$92

$285

Toast Payments

$498

$2.700

TransferWise Payments

$689

$3.500

Trumid Wall Street & Enterprise

$200

Unison Real Estate

$40

Upstart Personal Finance

$165

$750

Πηγή: Η λίστα FinTech του Forbes είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα: https://www.forbes.com/fintech/2020/#634ec57b4acd

5. Η εταιρία Dave έχει πάνω από 5 εκατομμύρια χρήστες και κέρδη $90 εκατομμυρίων το 2019. Με διαφημιστικό σλόγκαν την τραπεζική για τους ανθρώπους, χρεώνει $1 το μήνα για να προσφέρει λογαριασμούς όψεως, χωρίς ελάχιστη κατάθεση και τέλη υπεραναλήψεως, αυτόματους οικιακούς προϋπολογισμούς, ταμειακή πίστωση μέχρι $100, και τη δυνατότητα βελτίωσης της πιστοληπτικής ικανότητας δια της αυτόματης καταγραφής των εξόδων ενοικίου και λογαριασμών κοινής ωφέλειας σε γραφεία πίστωσης.
6. Η εταιρία Lively έχει λογαριασμούς $200 εκατομμυρίων από χρήστες και έχει διπλασιάσει τα μεγέθη της από πέρσι. Η εταιρία δραστηριοποιείται στους ψηφιακούς λογαριασμούς ταμιευτηρίου για αποταμιεύσεις υγείας. Προσφέρει δυνατότητες επένδυσης σε εργαζομένους, δια της TD Ameritrade, για τα χρήματα που παρακρατήθηκαν πριν τη φορολόγηση για μελλοντικά ιατρικά κόστη. Οι εργοδότες συνεισφέρουν $2.95 ανά εργαζόμενο το μήνα. Η εταιρία θα προσθέσει ευέλικτους αποταμιευτικούς λογαριασμούς στο μενού της στο σύντομο μέλλον.
7. Η εταιρία
Money Lion είναι μία διαδικτυακή τράπεζα με πάνω από 6 εκατομμύρια πελάτες. Απευθύνεται σε μικρομεσαίες οικογένειες με εισόδημα περί τις $50.000 ανά έτος και προσφέρει δωρεάν λογαριασμούς όψεως, χρεωστικές κάρτες, προκαταβολές μισθοδοσίας (με απευθείας κατάθεση), καθώς και πακέτα διαχειριζομένων αμοιβαίων κεφαλαίων. Με εξτρά χρέωση $19.99 το μήνα προσφέρει προγράμματα επιβράβευσης δια επιστροφής χρημάτων στο λογαριασμό, δωρεάν πρόσβαση σε δείκτες πιστοληπτικής ικανότητας, καθώς και μικρά δάνεια με σκοπό τη στρατηγική βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας των χρηστών.
8. Η εταιρία
Nova Credit ανακοίνωσε τη συνεργασία της με την American Express κατά το 2019, με σκοπό τη δυνατότητα αυτόματης παροχής κάρτας AMEX σε μετανάστες από την Αυστραλία, τον Καναδά, την Ινδία, το Μεξικό και τη Μεγάλη Βρετανία. Αποτελεί μια πρώτη εφαρμογή του λεγόμενου πιστοληπτικού διαβατηρίου, με βάση ομοιογενείς πληροφορίες πιστοληπτικής ικανότητας από 8 χώρες, αντίστοιχο με το δείκτη FICO στις ΗΠΑ. Επιτρέπει σε νέους μετανάστες στις ΗΠΑ να αποκτήσουν πρόσβαση σε χρηματοοικονομικά προϊόντα και ενοικίαση ακινήτων, βάσει της πιστοληπτικής τους ικανότητας στη χώρα προέλευσης.

9. Η εταιρία Propel έχει διπλασιάσει τους χρήστες της στα 2 εκατομμύρια την τελευταία χρόνια. Επιτρέπει στους δέκτες κουπονιών τροφίμων να ελέγχουν τα υπόλοιπά τους, χωρίς να χρειάζεται να καλέσουν το σχετικό αριθμό με χρέωση. Τους επιτρέπει να εξαργυρώνουν ηλεκτρονικά κουπόνια καταστημάτων, να ψάχνουν για ανακοινώσεις θέσεων εργασίας και να επικοινωνούν ηλεκτρονικά με τις κοινωνικές υπηρεσίες. Μια σχετική μελέτη δείχνει ότι οι χρήστες της εφαρμογής επεκτείνουν τη διάρκεια των κουπονιών τροφίμων τους κατά μία ημέρα το μήνα δια της χρήσης της εφαρμογής.
10.
Η εταιρία Tala δραστηριοποιείται στην αγορά μικροδανείων για ποσά μεταξύ $10-$500 σε πελάτες από αναπτυσσόμενες χώρες, χωρίς ιδιαίτερο πιστοληπτικό ιστορικό, με τη χρήση κινητών τηλεφώνων για την αποτίμηση ρίσκου και λαμβάνοντας υπόψη την έγκαιρη πληρωμή λογαριασμών δια κινητού, καθώς και τις κοινωνικές σχέσεις των αιτούντων με τους γονείς τους δια τηλεφώνου. Έχει παράσχει πάνω από $1 δισεκατομμύριο σε δάνεια σε 4 εκατομμύρια πελάτες, και δραστηριοποιείται επικερδώς στην Κένυα, τις Φιλιππίνες, την Τανζανία, το Μεξικό και την Ινδία, μεταξύ άλλων.
11.
Η εταιρία Tally παρέχει υπηρεσίες συμψηφισμού χρεών σε πιστωτικές κάρτες και εφαρμογές αποπληρωμής, καθώς και επέκτασης της πιστοληπτικής γραμμής με χαμηλότερο επιτόκιο από αυτό μιας τυπικής πιστωτικής κάρτας. Παρέχει στήριξη κάλυψης ελαχίστων μηνιαίων πληρωμών, προκειμένου να αποφεύγονται οι ποινές καθυστέρησης αποπληρωμής. Επίσης αναλαμβάνει να αποπληρώσει με σειρά προτεραιότητας τις οφειλές που ενέχουν τα υψηλότερα επιτόκια. Η εταιρία απολαμβάνει διατήρηση του 99% του πελατολογίου της συνεχόμενα και αύξησε τα έσοδα της 4 φορές κατά το τελευταίο έτος.
12. Από το 2012 και μετά, η
εταιρία Upstart έχει παράσχει $6 δισεκατομμύρια σε δάνεια προς περισσότερους από 400.000 δανειολήπτες δια των 5 συνεργαζομένων τραπεζών. Η διαδικτυακή πλατφόρμα δανεισμού χρησιμοποιεί τεχνικές τεχνητής νοημοσύνης και εναλλακτικούς δείκτες, όπως τη μόρφωση και την εργασιακή ιστορία των χρηστών, καθώς και πιο συμβατικούς δείκτες πιστοληπτικής ικανότητας και εισοδηματικά στοιχεία, προκειμένου να χορηγήσει προσωπικά δάνεια. Η εταιρία ισχυρίζεται ότι 70% των αποφάσεων χορήγησης είναι πλήρως αυτοματοποιημένες και ότι η προσέγγισή της είναι αποτελεσματική ως προς τη διαχείριση ρίσκου, ειδικά ως προς την αποφυγή ζημιών από χορηγήσεις προς δανειολήπτες με χαμηλή συμβατική πιστοληπτική ικανότητα.

Παρατηρώντας τους ιστοτόπους των κορυφαίων εταιριών, διαπιστώνει κανείς ότι ελάχιστες έχουν επενδύσει στην παροχή εκπαίδευσης και γνώσεων περί την προσωπική χρηματοοικονομική και τη χρήση χρηματοπιστωτικών προϊόντων στους χρήστες τους. Συνεπώς διαφαίνεται ότι ακόμα και στις πιο επιτυχημένες περιπτώσεις νέων fintech εταιριών δεν έχει ενσωματωθεί το μεγάλο ζητούμενο της πρόνοιας προς το χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό. Σαν ένα αντίθετο παράδειγμα, ο ηθοποιός Will Smith, μαζί με τον αδερφό του, επένδυσαν σε μια νέα εταιρία, τη Step, που συνέλεξε $22 εκατομμύρια προκειμένου να ετοιμάσει εφαρμογές που διδάσκουν το χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό στους εφήβους. Η εφαρμογή δίνει πρόσβαση στους εφήβους σε τραπεζικούς λογαριασμούς χωρίς χρεώσεις και παρέχει κίνητρα αποταμίευσης. Οι γονείς έχουν τη δυνατότητα να επιβλέπουν τη χρήση των λογαριασμών των παιδιών, και να θέτουν όριο και περιορισμούς ως προς τη χρήση σε νέους κάτω των 18. Η εφαρμογή επίσης αναλαμβάνει την παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών προς τους νέους περί τη διαχείριση χρήματος. Ο ηθοποιός, μαζί με τους ιδρυτές της εταιρίας ξεκίνησε μια μεγάλη καμπάνια, με βάση την παραδοχή ότι τα σχολεία δεν παρέχουν στα παιδιά ουσιαστικές γνώσεις χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού. Το μεγάλο όραμα των υποστηρικτών της προσπάθειας είναι να διδάξουν τη χρηματοοικονομική υπευθυνότητα στην επόμενη γενιά ενηλίκων, που θα κληθεί να ζήσει σε μια εποχή με περιορισμένη χρήση μετρητών. Κατά τους ιδρυτές, οι συμβατικές τράπεζες δεν λειτουργούσαν έως τώρα με αυτοσκοπό την προστασία των καταναλωτών και συγκεκριμένους δείκτες και στόχους κοινωνικής ευθύνης.

Τέτοιες προσπάθειες αποκτούν ακόμα μεγαλύτερη σημασία στο διαφαινόμενο σκηνικό αποκάλυψης μετά το κλείσιμο και τη σταδιακή ελεγχόμενη επαναλειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας στην εποχή του Covid-19. Η νέα εποχή ενέχει ένα νέο εργασιακό τοπίο με μεγάλο ρίσκο για θέσεις εργασίας σε συγκεκριμένους κλάδους. Ενέχει τη διόγκωση χρονίων προβλημάτων χρέους σε πλειάδα εθνικών οικονομιών, αλλά και εταιριών και ιδιωτών. Ενέχει την ανάγκη εξεύρεσης καινοτόμων χρηματοοικονομικών εργαλείων και πολιτικής βούλησης για συμφωνίες σε υπερεθνικό επίπεδο, όπως στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ενέχει νέες δυνατότητες εύρεσης καινοτόμων λύσεων στα πεδία της επιχειρηματικότητας, των νέων τεχνολογιών, της εργασίας από απόσταση, της τηλε-εκπαίδευσης, καθώς και στην ηλεκτρονική διακυβέρνηση. Τέλος, το νέο αυτό τοπίο καταδεικνύει και μεγάλες αδυναμίες σε όρους προσωπικής χρηματοοικονομικής σε μεγάλα τμήματα του πληθυσμού παγκοσμίως. Πρόσφατη έρευνα από διεθνείς οργανισμούς έδειξε ότι σχεδόν 3 στους 10 ενήλικες στις ΗΠΑ δεν έχουν αποταμιεύσεις έκτακτης ανάγκης, σύμφωνα με ένα νέο δείκτη χρηματοοικονομικής ασφάλειας. 1 στους 4 έχει κεφάλαιο για μια δύσκολη ώρα, και οι υπόλοιποι δεν έχουν αρκετά χρήματα για να καλύψουν τα έξοδα διαβίωσης 3 μηνών χωρίς εγγυημένο εισόδημα. Για το σκοπό της κάλυψης βασικών αναγκών τμήματος του πληθυσμού, πολιτειακές κυβερνήσεις στις ΗΠΑ έχουν θεσπίσει το θεσμό των κεφαλαίων για μια δύσκολη ώρα. Σχετικές έρευνες εκλείπουν παντελώς στην Ευρωπαϊκή Ένωση σε επίπεδο προσωπικής χρηματοοικονομικής, παρότι υπάρχει από παλαιότερα έντονη η συζήτηση για την ανάγκη θέσπισης κεφαλαίων για μια δύσκολη ώρα σε εθνικό επίπεδο. Ένας τέτοιος θεσμός θα χρειαζόταν φυσικά την αναθεώρηση της συνθήκης του Μάαστριχτ.

Συνεπώς, το νέο τοπίο στην εποχή του Covid-19 ενέχει τεράστιες αλλαγές και ενδεχόμενες δυσκολίες σε εργασιακά και προσωπικά χρηματοοικονομικά επίπεδα. Ενέχει όμως και τεράστιες ευκαιρίες. Οι ευκαιρίες αυτές είναι στα πλαίσια των startups που θα προσπαθήσουν να καλύψουν τα κενά των εθνικών και διεθνών αγορών χρήματος. Είναι στα πλαίσια αντίληψης περί υπαρκτών και εμπειρικών προβλημάτων που αφορούν συγκεκριμένες ομάδες του πληθυσμού και προσπάθειας παροχής μιας νέας υπηρεσίας προς επίλυση του προβλήματος. Τεράστιες δυνατότητες προσφέρει η νέα εποχή και για την τηλε-εκπαίδευση. Δεξιότητες που παραδοσιακά δεν προσφέρονταν στα εθνικά εκπαιδευτικά συστήματα και για τις οποίες δεν υπήρχε ευρεία γκάμα εκπαιδευτικού υλικού και δυνατότητες δια βίου εκπαίδευσης και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών και του προσωπικού δύνανται να καλυφθούν από νέες πλατφόρμες και εφαρμογές με υλικό ικανό να προσφερθεί σε ευρεία κλίμακα και με χαμηλό κόστος. Ένα νέο εκπαιδευτικό πρόγραμμα που θα επικεντρώνεται στις νέες ανθρωπιστικές δεξιότητες στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, των ρομπότ και της νέας βιομηχανικής/τεχνολογικής επανάστασης έχει πολλά να αποκομίσει από δεξιότητες ανθρώπινων αλφαβητισμών, όπως ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός και δυνατότητες ευρείας συμπληρωματικής παροχής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα δια της τηλε-εκπαίδευσης.

Στην Ελλάδα, αξίζει να επισημάνει κανείς προσπάθειες που είναι προσανατολισμένες στην ενίσχυση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού των νέων σε μια γενιά που θα ζήσει με τη χρηματοοικονομική τεχνολογία και με περιορισμένη χρήση μετρητών. Το Ελληνικό Ινστιτούτο Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού (https://www.gfli.gr/) δραστηριοποιείται έντονα τα τελευταία χρόνια με δράσεις, εκδηλώσεις, έντυπο, δημοσιευμένο και διαδικτυακό υλικό, που απευθύνεται σε συγκεκριμένα τμήματα του πληθυσμού, όπως τη νέα γενιά, τους γονείς που μόλις απέκτησαν παιδιά, γυναίκες που βάσει διεθνών μελετών εμφανίζουν χαμηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού αλλά και τους οικονομικούς μετανάστες που αντικειμενικά αντιμετωπίζουν μεγαλύτερα προβλήματα ένταξης. Υπήρξε έμπρακτος υποστηρικτής του ευρωπαϊκού έργου PROFIT (www.projectprofit.eu) που προετοίμασε μία διαδραστική ηλεκτρονικής πλατφόρμα χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού, επίγνωσης και ικανότητας, στα πλαίσια του προγράμματος Horizon 2020 (https://platform.projectprofit.eu/). Το πρόγραμμα PROFIT προσδιορίστηκε από την Ευρωπαϊκή Ένωση σαν πρόγραμμα υποστήριξης της ανοιχτής δημοκρατίας, μιας και συμβάλλει στους σημαντικούς κοινωνικούς στόχους της προστασίας πελατών και της κοινωνικής απόδοσης των ηθικών και εναλλακτικών χρηματοπιστωτικών φορέων, μέσω της βελτίωσης του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού.

Share this post on: