Η τρέχουσα οικονομική κρίση έχει δημιουργήσει ενδιαφέρον για την καλύτερη κατανόηση της πιο υπεύθυνης και συνετής χρηματοοικονομικής συμπεριφοράς, τόσο σε ατομικό επίπεδο, π.χ. σε όρους αποταμίευσης και δανειοληψίας, όσο και σε εταιρικό και δημόσιο επίπεδο, π.χ. δημόσιες δαπάνες και διακρατικός δανεισμός. Η χρηματοοικονομική επιμόρφωση έχει αποδειχτεί να επιδρά ευεργετικά σε τέτοιου τύπου θεμιτές συμπεριφορές. Το θέμελιο τέτοιας συμπεριφοράς είναι ο χρηματοοικονικός αλφαβητισμός, ο οποίος ορίζεται ως:

Η ικανότητα χρήσης γνώσης και ικανοτήτων για την αποτελεσματική διαχείριση χρηματοοικονομικών πόρων σε προσωπικό επίπεδο και δια βίου.

Είναι κάτι πολύ περισσότερο από αριθμητική ικανότητα, παρότι αυτή η ικανότητα είναι σημαντική από μόνη της. Συμπεριλαμβάνει, για παράδειγμα, την κατανόηση των σωρευτικών επιτοκίων, ονομαστικών και πραγματικών, του πληθωρισμού και της διαχείρησης και διαφοροποίησης του ρίσκου, μεταξύ άλλων.

Πώς συνδέεται όμως η χρηματοοικονομική γνώση με τη χρηματοοικονομική σταθερότητα; Ας δούμε μερικά πρόσφατα ενδιαφέροντα ευρήματα από την βιβλιογραφία των οικονομικών.

  • Οι έχοντες γνώσεις χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού έχουν αποδειχτεί να παίρνουν οικονομικά ορθολογικές αποφάσεις, σε σχέση με την αγορά περιουσιακών στοιχείων, επενδυτικών αγαθών, αποταμιευτικών προϊόντων, φορολογικής προετοιμασίας, συνταξιοδοτικής προετοιμασίας και ασφαλιστικής κάλυψης. Γενικά, οι πιο χρηματοικονομικά επιμορφωμένοι παίρνουν καλύτερες χρηματοοικονομικές αποφάσεις (Lusardi and Mitchell, 2014; Klapper, Lusardi and Panos, 2013).
  • Από θεσμικής πλευράς, η επαυξημένη χρηματοοικονομική ικανότητα μπορεί να συμβάλει στην προστασία πελατών και την κοινωνική απόδοση, τα οποία θα πρέπει να αποτελούν υποχρεωτικά κριτήρια μέτρησης απόδοσης σε όρους υπεύθυνης τραπεζικής.
  • Μία πρόσφατη μελέτη για τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνει ότι ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός συνδέεται με την αποτελεσματική επιχειρηματικότητα, σε όρους έναρξης νέων εταιριών και αποδοτικότερης επιχειρηματικής συμπεριφοράς (Klapper, Lusardi and Panos, 2016).
  • Σε μακροοικονομικό επίπεδο, και σε μία επιχή κρίσεων δημοσιονομικού χρέους και ασφαλιστικών συστημάτων σε όλον τον κόσμο, οι ενημερωμένες πολιτικές επιλογές – οι οποίες πρόσφατα τείνουν να αποζητούν έκφραση σε εθνικά δημοψηφίσματα σε πολλές χώρες – επηρεάζονται από προτιμήσεις ως προς την αναδιανομή εισοδήματος και την ισότητα, τη μετανάστευση, τη λιτότητα, καθώς και από απόψεις που έχουν να κάνουν με τη λειτουργία των οικονομικών ενώσεων, νομισματικών και δημοσιονομικών, καθώς και με τις διακρατικές οικονομικές και εμπορικές σχέσεις. Τέτοιες προτιμήσεις είναι πολύ πιθανό να εξαρτώνται από την κατανόηση των βασικών όρων μακροοικονομικής και δημόσιας οικονομικής. Πρόσφατες μελέτες από τη Μεγάλη Βρετανία δείχνουν ότι υπάρχει αρνητική σχέση μεταξύ χρηματοοκονομικού αλφαβητισμού και προτιμήσεων υπέρ της ευρείας αναδιανομής εισοδήματος (Montagnoli, Moro, Panos and Wright, 2017). Επίσης, έχουν βρεθεί συσχετίσεις μεταξύ του χρηματοοικονομικού αναλφαβητισμού και της τάσης ψήφου προς ακραία δεξιά και ακραία αριστερά κόμματα (Montagnoli, Moro, Panos and Wright, 2017). Στα πρόσφατα δημοψηφίσματα για την έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ένωση και της ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας, οι χρηματοοικονομικά αναλφάβητοι ήταν περισσότερο πιθανό να επιδείξουν αποσχιστικές τάσεις και στα δύο δημοψηφίσματα και να επηρεαστούν από θέσεις κατά της μετανάστευσης (Panos and Wright, 2017a). Τέλος, έχει αποδειχτεί ότι οι έχοντες γνώσεων χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού είναι λιγότερο πιθανό να επηρεάζονται από αρνητικά οικονομικά επιχειρήματα όσον αφορά τη συνεισφορά των μεταναστευτικών ομάδων στον εθνικό πλούτο και την αγορά εργασίας (Panos and Wright, 2017b).
  • Μία πρόσφατη μελέτη δείχνει ότι η χρηματοοικονομική επίγνωση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα διαμόρφωσης ανισοκατανομής του πλούτου στις Ηνωμένες Πολιτείες. 30-40% της ανισότητας πλούτου κατά τη συνταξιοδότηση αποδίδεται σε διαφορές χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης, που διαμορφώνεται πολύ νωρίς στη ζωή των ανθρώπων και γίνεται ενδογενής στη συνέχεια (Lusardi, Michaud and Mitchell, 2017).

Σε τελική ανάλυση, η ορθή προσωπική χρηματοοικονομική μπορεί να συμβάλει σε αυξημένα επίπεδα συνολικής ευημερία, καθώς επίσης και ικανοποίοησης σε σχέση με το εισόδημα, τη συνταξιοδότηση, την κατοικία και την περιουσιακή κατάσταση. Συνεπώς, είναι μείζονος σημασίας:

  • Από πλευρά επιχειρηματικότητας, οι τράπεζες και οι χρηματοπιστωτικοί/αναπτυξιακοί φορείς να εντείνουν τις προσπάθειες κατανόησης και να διευρύνουν τις προσπάθειες βελτίωσης του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού.
  • Από πλευράς πολιτικής και δημοσίου διαλόγου, οι φορείς, οι παρατάξεις, τα Μ.Μ.Ε. και οι ενεργοί πολίτες να συμμετάσχουν ενεργά σε δραστηριότητες χρηματοοικονομικής επιμόρφωσης που αποβλεπουν στην ανάπτηξη των ικανοτήτων χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού.

*Άρθρο του Δρ. Γεωργίου Πάνου, Καθηγητή Χρηματοοικονομικής στη Σχολή Διοίκησης Adam Smith στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης, Διευθυντή Μεταπτυχιακών Προγραμμάτων στη Σχολή Διοίκησης Adam Smith και μέλους του Επιστημονικού Συμβουλίου του Ινστιτούτου Χρηματοοικονομικού Αλφαβητισμού.

Share this post on: